'ધિલ જા ફાનસ' જયન્તી જોષી 'શબાબ'
 |
| Courtesy: Gemini |
ધિલ જા ફાનસ: હિકડી અમૂલખ કચ્છી રચના
જયન્તી જોષી 'શબાબ' જી હી રચના કચ્છી ગઝલ સાહિત્ય જો હિકડો અમૂલખ રતન આય. હી ગઝલ માડૂ કે સંઘર્ષ, આશાવાદ અને સચી માણસાઈ જો માગ ડેખારે તી.
નીચાં હિન ગઝલ જે ૧૦ શેરેં જો ક્રમાનુસાર રસદર્શન, છંદ-અલંકાર અને સમીક્ષા પ્રસ્તુત આય:
૧. શેરવાર રસદર્શન
* રત્ત સુરજનું ખરોરે ન્યાર તું!
ડિસ વિઠો ઈનકે ભની ભેજાર તું!
કવિ ચેં તા ક, સૂરજ જો લાલ રત્ત જેડો રન્ગ ન્યાર. ઈ સૂરજ સજો ડીં તપે તો નેં તપીને ગરે તો, ઈન જી હિંમત કે તું નાર. તું પણ મુસીભતેં સે હારીને ભેજાર થૈ ન વે, પણ ઈની સામે લડ.
* રઙ લજે' જિતરા ફુલેં મેં ન્યાર તું!
મઞ ઈનીં કે ઘરધ જા પિરકાર તું!
ફૂલેં મેં જુકો ખાસા નેં પ્યારા રઙ અંઈ, ઈ કુદરત જી કમાલ આય. કવિ સમજાઈએંતા ક જિંદગી જે હરેક રઙ (સુખ-ડુખ) કે ખુદા જી રહેમત જા પિરકાર સમજી નેં સ્વીકાર કર.
* પોય રાજીપો ખુટે નૈ કોય ડીં,
સુખજી ગેણી સે ડુખેં કે ગાર તું!
જ તું મન સે રાજી રેં ત ખુશી કડેં પણ નૈ ખુટે. સુખજી ગેણી સે ડુખેં કે ગારે તા નાર. હકારાત્મકતા સે જ ડુખ ઘટધા.
* કાલ વસધા આડસર પકવાનજા,
ઈં વિચારે ભુખ અજૂણી ઠાર તું!
આશાવાદ જો શ્રેષ્ઠ શેર! કવિ ચેં તા ક કાલ (ભવિષ્ય) મેં પકવાનેં જો વરસાધ પોંધો, એડી આશા રખીને અજૂણી ભૂખ કે શાંત કર. ધીરજ ધર, ખાસા ડીં જરૂર અચીંધા.
* સિજ વિચારેં જો લધો તોકે કિતા?
ભર સિયારે પેં પગરજી ધાર તું!
(ખોટેં) વિચારેં જો સિજ તો કે તપાય છડેં આય, નકા હેડે ભર શિયારે મેં (સુખ મેં) હેડો પગર (ચિંધા) ન હુવે. હિતે નકારાત્મક વિચારેં થી ભચે જી સલા ડેવાજે તી.
* રોજ વાસો તોજો મૂકે પ્યો અચે,
કોક ડીં તાં જાધ મૂંજી સાર તું!
જેં જે અંઙ મેં જિન-ભૂત હુવે તેં કે વાસો અચે નેં પિંઢ જીખબર ન હુવે, તીં કવિ કે પિંઢ જે યાર જો વાસો અચે તો. તેં મેં ગુમ થૈ વિઞેતા ત પણ ઈની જો યાર ખબર નતો પુછે, તેં જો ઈની કે વિસવિસો નેં મૂંજારો થીયે તો.
* માણસાઈ કિત વિંગી રઈ વાટમેં,
ગોત ઈનકે, ધિલજા ફાનસ બાર તૂં!
ગઝલ જો આત્મા! માણસાઈ કિન વાટ મેં રઈ વૈ આય, સે લજ - જાગૃત થી નેં તો જે 'ધિલ જો ફાનસ' (મન જો ડીયો) બાર. માડૂ ભન.
* પોય હલબો પાં જીયણ જી પાર, પણ
ખણ કલમ ને મોત કે તાં માર તું!
જિંદગી જે પાર પણ વિઞાજે, પણ પેલા કલમ ખણ. લેખન નેં વિચારેં મેં ઊ તાકાત આય ક ઈ મોત કે પણ મારે સગે, ઇતરે ક માડૂ મરીને પણ જીરો રૈ સગે તો.
* લિકબુચાણી જી છડીને રાંધ કે,
છુ છુઆણી જો કને વિચાર તું!
જિંદગી જી સંતાકૂકડી (લિકબુચાણી) જી રાંધ હાણે છડે ડે. હાણે સીધો સચો મારગ (છુ-છુઆણી/સ્પષ્ટતા) અપનાય નેં ગંભીરતા સે વિચાર કર.
* મોત ને જીયણ તાં જોડીધાર ઐ,
‘શબાબ' તું કૈ ને કીં ઈનીં કે ધાર તૂ!
જીવણ નેં મરણ તા હેક બેં જા જોડીધાર ઐ. ઇની કે અલગ કરણું ઓખો આય. કવિ ચેંતા ક હી સચ કે સ્વીકારીને જિંદગી માણે ગિન.
૨. છંદ અને અલંકાર વિશ્લેષણ
- છંદ: હી ગઝલ 'ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા' જે લય (મીટર) મેં લિખાયેલ આય. કચ્છી શબ્દ તોય કવિ છંદ જી પકડ બોરી મજબૂત રખ્યોં અયોં.
- રૂપક અલંકાર (Metaphor): "ધિલ જા ફાનસ" - મન કે ફાનસ સે સરખાયોં અયોં. હી બોરો ખૂબસૂરત રૂપક આય.
- વિરોધાભાસ: શિયારે મેં પગર થીણુ - હી વિરોધાભાસ વિચારેં જી પરાકાષ્ઠા દેખાડે તો.
- પ્રાસ (Rhyme): ભેજાર, પિરકાર, ગાર, ઠાર, ધાર, સાર, બાર, માર, વિચાર, ધાર. હિતે મિડે 'આર' પ્રાસ વારા શબ્દ ગઝલ કે સંગીતમય ભનાઈએં તા.
૩. ટીકા (Critical Review)
- ખૂબીઓ: કચ્છી બોલી મેં હિતરા ઊના વિષય (માણસાઈ, સંઘર્ષ, આશાવાદ) રજૂ કરણા ઈ કવિ 'શબાબ' જો વડો કમાલ આય. ગઝલ મેં લય અને પ્રવાહિતા (Flow) અદ્ભુત આય.
- કઠિનતા: અમુક શબ્દ (જેડા ક લિકબુચાણી, અજૂણી) નંય વાંચક લા કદાચ અઘરા વેં, પણ કચ્છી ભાષા જે અભ્યાસુ લા હી હિકડી જિણસ (ઓર્નામેન્ટ) આય.
તારણ: ધિલ જો ફાનસ નેં પાંજી જિંદગી
જયન્તી જોષી 'શબાબ' જી હી ગઝલ માત્ર શબ્દેં જી રાંધ નાંય, પણ જિંદગી જીયણ જી હિકડી જડીબુટ્ટી આય. હરેક શેરે મેં કવિ પાંકે હી જ સમજાયોં આયોં ક:
- સંઘર્ષ સે ન ધિરજો: જ સૂરજ ગરે ત જ ઊજારો થીયે તો, ત પાંકે પણ મહેનત મેં તપણું જ પોંધો.
- આશાવાદ જી તાકત: અજ ભલે ભૂખ હુવે કે ડુખ, પણ કાલ પકવાનેં જો વરસાધ જરૂર થીંધો.
- સચી માણસાઈ: દુનિયા મેં અંધારો ગમે તિતરો હુવે, પણ જ પાં પાંજે અંદર જે 'ધિલ જો ફાનસ' બારીંધાસીં ત રસ્તો જરૂર જુડધો.
છેલ્લી ગાલ:
મોત નેં જીયણ ત હેક બેં જા જોડીધાર અંઈ, પણ જીરો ઈ જ રહી સગે તો જુકો પિંઢજી કલમ કે પિંઢજે વિચારેં સે સમાજ મેં ઊજારો ફેલાય. 'શબાબ' સાહેબજી હી રચના પાંકે હિંમત હારે કના 'હરદમ જીરો' રે જી પ્રેરણા ડે તી.
બ્લોગ વાચકે લા છેલ્લો નીયાપો:
"દોસ્ત, હી ગઝલ વાંચેને અજ ઐં આંજે મન જો કયો ફાનસ પ્રગટાઈધા? કુરો ઈ મહેનત જો હૂંધો, પ્રેમ જો હૂંધો ક પોય વિઞાયલી માણસાઈ કે લજે જો? આંજે મન જો અવાજ નીચાં કોમેન્ટ મેં જરૂર લિખજા. આશા આય કે હી રસદર્શન આં કે આડ્યો હૂંધો!"
'કચ્છી સાહિત્ય મંજૂષા' જે હિન અંગણ મેં અજ પાં જયન્તી જોષી 'શબાબ'જી કલમ મેં કચ્છી મિજાજ કે માણ્યો. અસાંજો પ્રયાસ આય ક કચ્છી ભાષા જે હેડેં જ અમુલખ રતન, ગઝલ અને સાહિત્યિક વારસે કે આંજી ખિજમત મેં પેશ કરીયું.
માતૃભાષા કચ્છી જી હી મીઠાશ નેં સાહિત્ય જો હી ખજાનું જ આં કે પસંદ આવ્યો હુએ, ત હિન પોસ્ટ કે આં જે સ્નેહીએં ભેરો જરૂર શેર કરીજા. 'મંજૂષા' જે હિન ખજાનેં માં કઈ ગાલ અજ આં જે ધિલ મેં ઉતરી વૈ? કોમેન્ટ મેં ચોક્કસ વતાઈજા.
ફિરી મિલધાસીં સાહિત્ય જે હિકડે નંય મોતી સે!
મીમાંસાકાર:
પીર સૈયદ ઈશાકમિયાં અલઅબ્બાસી અલહાશિમી (M.A.B.Ed)
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો