કચ્છી કાવ્ય મંજૂષા

  Courtesy: Gemini  કચ્છી સાહિત્ય જો રતન: કવિ રાઘવ નેં ઈન જા આકરા ચાબખા પ્રસ્તાવના: કચ્છી બોલી જો અખો કચ્છી સાહિત્ય જે ભાગ મેં કવિ રાઘવ હિકડો એડો નાલેવંત ફૂલ આય જેં જી ફોર મેં સચ જી કડવાશ નેં સમાજ કે સુધારણ જી ખુમારી આય. જીં ગુજરાતી સાહિત્ય મેં અખો ભગત પિંઢ જી આકરી અને સીધી વાણી લા મશહૂર આય, તીં કવિ રાઘવ કે પણ કચ્છી ભાષા જો 'અખો' ચઈ સગાજે તો. ઈન જે કવિત મેં રુગે઼ શબ્દેં જો શણગાર ન પણ સમાજ જે દંભ અને કુરીતિએં મથે હણેલા ચાબખા ઐં. જ હી પાં કે લગેં ત ઈની જા ભઠા જિંધગી ભર રિઈ વિઞે એડા ઐં. હિડાં એડા મીઠે મેં બોડલ બ ચાબખા આંજી ખિજમત મેં પેશ ઐં: અફીણ ખાધાઁ ગઢપતીએં, ત ગંજા ને ગરાસ ખોયાં,  ગરાસીએ ખાધોં તડેં, વિઞાયોં જમીન કે; સાઉકારે ખાધો તડે, સાઉકારી સમેટે ગિડાઁ,  ગરીબેં જે ખાધોં તડેં, ઘરેં ન રચો નીણકે;  જુવાણેં જે પીધાં ત જુવાણ મટી જૈફ થેઆ, જૈફેં જે પીધો ત વિઠા ટંગા પીણ કે; “રાઘવ” ચે બુક્ક ભરે, પીંએ વિઠા બુદ્ધિહીણા,  જાણેતા સે ડીયેંતા, ઉમાડી અફીણ કે.                         ...

  Courtesy:Canva free image   અખિયેં મેં કડેં ઇકરાર અખિયેં મેં, કડેં ઈનકાર અખિયેં મેં, જિગર મૂંજા, વતાયો તા હી કેડો પ્યાર અખિયેં મેં ! અનોખો રૂપ હી કેડો કે પલપલ મેં ત પલટે તો ! કડેં કંઢેજા જંગલ ને કડેં ગુલઝાર અખિયેં મેં ! કડેં કાતિલ હલાહલ ઝેર ટિપકે તો, કડેં અમરત, કડેં સપ તા સુરે કારા, કડેં ફૂલહાર અખિયેં મેં ! કડેં નફરત, કડેં ગુસ્સો, કડેં માયૂસી ને આસ્યાં, કડેં તા ઝણઝણી પેં તા, જિગરજા તાર અખિયેં મેં ! કડેં વરતાયતી જાની ! ઉદાસી તાં જમાનેજી, કડેં કાતિલ છૂટેં તા તીર ને તલવાર અખિયેં મેં ! કુકારેંજી મિટાયો ઉઞ, સામે ટોય તા ન્યાર્યો, મહોભત-પ્યારજી ઝાંખી કઈયાં અણસાર અખિયેં મેં ! કડેં મુરકો વિઠા મોભૂભ ! કડેં વએં લૂઇજા આંસુ, ડિસાં તો 'અબ્દ’, આંજી જિંધગી જો સાર અખિયેં મેં ! -અબ્દ કાવ્ય આસ્વાદ: 'અખિયેં મેં' કચ્છી બોલીજી હિકડી લાજવાબ ગઝલ મરહુમ કવિ 'અબ્દ' જી લિખેલી હી ગઝલ કચ્છી ભાષાજી હિકડી ક્લાસિક રચના આય. હિન ગઝલમેં કવિ માડૂ જી સંવેદના જે કેન્દ્ર સમાન 'અખિયેં...

Courtesy: Gemini  વંઘન લખવાર મિટ્ટી કે ! ફિરે ફેરા જડે ચકકર, મિલે આકાર મિટ્ટી કે. ઘડે તો ઘાટ ઊ કેડા, જરા તુ ન્યાર મિટ્ટી કે. ભનેંતા ભુત વરી એડા઼, લગે઼ મનકે વડો અચરજ, કરે જેડ઼ા કરમ એડો, જુડે અધિકાર મિટ્ટી કે. નિમાલા સે ઘુસેં ઘરમેં, સુણી સંગ્રામજો નાલો, તડે સૂરો અચી બારાં, કરે પડ઼કાર મિટ્ટી કે. રખીને સિર હથારી તેં, કરે તો વાર ધુસમણ તે, લડ઼ાઈ આખરી ધમ તૈં, વતનજો પ્યાર મિટ્ટી કે. ફનાગીરી લગી ખાસી, વતનજી આબરૂ ખાતર, નજરમેં પોય વે સરખી, ફતે યા હાર મિટ્ટી કે. કરે કુલભાન તન મન ધન છણેતો માત જે ખોરે, જરેં તા આંસુ અખ મ્યાંનું, ડિસી હુન પાર મિટ્ટીકે. વડારે ભાગ જનનીજા, ભલેં હેડો જણે સૂરો મરણજે બાધ પણ મિલ્યો, અમર અવતાર મિટ્ટી કે. વતન જા નાઝ! સિર ડિઈનેં વતનજી ખાક તે પોઢેં. કરે ગૌરવ ભર્યા વંધન 'કમર', લખવાર મિટ્ટી કે. ખત્રી હુસેન ઈસ્માઈલ 'કમર' કચ્છી હી ગઝલ મિટ્ટી-માતૃભૂમિ જે લાય હિકડો અજોડ...

  સવ.શ્રી દુલેરાય કારાણી Courtesy: Gemini  ન્યારે ગિન ! (ગઝલ) મુસાફર યાર, ધુનિયાં જી, ભરઈ ભાજાર ન્યારે ગિન ! કિત્તે ડિસને કરામત હી, ઐયેં ડીં ચાર ન્યારે ગિન ! કિતે ગાણાં કિતે ખાણાં, કિતે ખુશ હાલ ખુશિયાલી, કિતે આંસુ છિલે તા ને, કિતે ઉછકાર ન્યારે ગિન ! કિતે રમજું કિતે મોજું, કિતે આરામ ને અશરત, કિતે કોપેલ કિસમત જી, તિખી તલવાર ન્યારે ગિન ! કિતે જંગલ કિંતે મંગલ, કિતે વેરાન કિતે વસતી, કિતે નવરંગ નીલુડા, ગુલે ગુલઝાર ન્યારે ગિન ! કિતે નાણાં નચેંતા ને, કિતે મેડ઼ા મચેં તા ને કિતે ખેણ ઘોડે તી, સુંઞી સુનકાર ન્યારે ગિન ! કિતે કાજી કુરાની નૈ, કિતે પંડિત પુરાણી ને, કિતે મંદિર કિતે મસ્જિદ, કિતે મયખ્વાર ન્યારે ગિન ! કિતે સિજ તા તપે સુખ જા, કિતે રાંતું રુએં ડુખ જ્યુ, પતંગી રંગ કારાણી, કરે ચમકાર ન્યારે ગિન !                                          -દુલેરાય કારાણી કચ્છી સાહિત્ય જો રતન: "ન્યારે ગિન!" —રસાસ્વાદ કચ્છી સાહિત્ય ...

  Courtesy: Gemini  ધિલ જા ફાનસ: હિકડી અમૂલખ કચ્છી રચના જયન્તી જોષી 'શબાબ' જી હી રચના કચ્છી ગઝલ સાહિત્ય જો હિકડો અમૂલખ રતન આય. હી ગઝલ માડૂ કે સંઘર્ષ, આશાવાદ અને સચી માણસાઈ જો માગ ડેખારે તી. નીચાં હિન ગઝલ જે ૧૦ શેરેં જો ક્રમાનુસાર રસદર્શન, છંદ-અલંકાર અને સમીક્ષા પ્રસ્તુત આય: ૧. શેરવાર રસદર્શન * રત્ત સુરજનું ખરોરે ન્યાર તું!   ડિસ વિઠો ઈનકે ભની ભેજાર તું! કવિ ચેં તા ક, સૂરજ જો લાલ રત્ત જેડો રન્ગ ન્યાર. ઈ સૂરજ સજો ડીં તપે તો નેં તપીને ગરે તો, ઈન જી હિંમત કે તું નાર. તું પણ મુસીભતેં સે હારીને ભેજાર થૈ ન વે, પણ ઈની સામે લડ. * રઙ લજે' જિતરા ફુલેં મેં ન્યાર તું!   મઞ ઈનીં કે ઘરધ જા પિરકાર તું! ફૂલેં મેં જુકો ખાસા નેં પ્યારા રઙ અંઈ, ઈ કુદરત જી કમાલ આય. કવિ સમજાઈએંતા ક જિંદગી જે હરેક રઙ (સુખ-ડુખ) કે ખુદા જી રહેમત જા પિરકાર સમજી નેં સ્વીકાર કર. * પોય રાજીપો ખુટે નૈ કોય ડીં,   સુખજી ગેણી સે ડુખેં કે ગાર તું! જ તું મન સે રાજી રેં ત ખુશી કડેં પણ નૈ ખુટ...

  કચ્છી કાવ્ય મંજૂષા Courtesy: Gemini  બ્લોગર જા બ બોલ... ગુરુવાર, ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ જે ડીં ‘કચ્છમિત્ર’ દૈનિક જી લોકપ્રિય કૉલમ 'ધિલ જી ગાલીયું' મેં કવિ શ્રી લાલજી બળગા જી ગઝલ ‘હલ ફકીરા’ વાંચઈ અને હૃદય કે સ્પર્શી વઈ. વિઠે-વિઠે ઇન તે મું હિકડો વિવેચન લિખી વિધો. કચ્છી સાહિત્ય જા પીઢ કવિ નેં મું જા મો'ઝિજ મિત્ર જનાબ જયંતિ જોષી 'શબાબ' સાહેબ કે જડેં મું હી લેખ બ્લોગ જે સ્વરૂપ મેં હલાયો ત ઉની કે બોરો ખાસો લગો, સોશિયલ મીડિયા તે પણ કચ્છી ભાષાપ્રેમીએં ઇન કે ફૂલ લાઈક નેં શેર ક્યોં. શબાબ સાહેબ મુકે હિન રસ્તે તે અગિયા વધેલા નેં કચ્છી સાહિત્ય મેં હિકડો ‘નઉં ચીલો’ ચાંતરે જી સલાહ ડિનોં ને મુકે ઈની જી ગાલ આડઈ. નેં અજ નું કચ્છી ભાષા જી કાવ્ય-કૃતિએં જો યથાશક્તિ રસાસ્વાદ કરાય જી પેલક કરીયાં તો. બ્લોગ જો નાં 'કચ્છી કાવ્ય મંજૂષા' કુરેલા રખ્યો? હી નાં રખે પુઠીયાં હિકડો ઊનું સાહિત્યિક ઈતિહાસ આય. સંસ્કૃત સાહિત્ય મેં ઈ.સ. ૧૨મી-૧૩મી સદી જે આસપાસ જૈન આચાર્ય નરેન્દ્રપ્રભાસૂરિ (નરેન્દ્રસૂરિ) દ્વારા લખ...